Motyw roślinny w zdobnictwie ludowym
Celem ekspozycji jest ukazanie różnorodnych form zdobnictwa ludowego, w których motyw roślinny odgrywa szczególną rolę. W sali wystawowej zgromadzono bogaty zbiór przedmiotów — od stylizowanych mebli, obrazów i rzeźb, po zabawki, rekwizyty obrzędowe, ozdoby ze słomy i bibuły, wycinanki, naczynia użytkowe, elementy stroju zdobione haftem krajeńskim i pałuckim, a także obrusy, serwetki, makatki, bieliznę pościelową, wyroby ceramiczne i utensylia kuchenne.
Motywy florystyczne przybierały różne formy — od pełnych bukietów, przez pojedyncze kwiaty i gałązki, po drobne elementy zdobnicze. Utrwalano je na rozmaitych materiałach: kamieniu, glinie, drewnie, metalu, ceramice, szkle i tkaninie. Lilie, palmy czy wieńce róż często umieszczano na wizerunkach świętych, gdzie pełniły rolę atrybutów lub ozdób szat liturgicznych. Palma w ikonografii chrześcijańskiej jest symbolem męczeństwa, ale i triumfu nad grzechem oraz złem. Lilia kojarzona jest z niewinnością, czystością i dziewictwem, róże w przedstawieniu św. Rozalii symbolizują czystość i miłość do Boga.
Twórcy ludowi czerpali inspirację z otaczającej przyrody, nierzadko łącząc ją z motywami i symboliką chrześcijańską. Przekształcali znane wzory w sposób indywidualny, tworząc charakterystyczne dla danego regionu style. W rzeźbie i malarstwie, zwłaszcza w technice malowania na szkle, wzory floralne pojawiały się zarówno jako dekoracyjne ornamenty, jak i tła dla scen figuralnych. Sztuka ta, choć zakorzeniona w tradycji, była jednocześnie pełna osobistej interpretacji.
W hafcie krajeńskim podobnie jak w innych formach zdobnictwa, motywy roślinne niosły głębokie znaczenia symboliczne. Owoc granatu odnosił się do cnotliwości Maryi, ofiary Chrystusa, płodności i życia wiecznego. Lilie były znakiem dziewictwa i czystości Matki Bożej, a dzwonki pełniły funkcję ochronną, nawiązując zarazem do liturgii i modlitwy. Passiflora stanowiła wyraźny motyw pasyjny, makówki łączono z przedchrześcijańskim kultem zmarłych, snem i odpoczynkiem, a kłosy zbóż symbolizowały pokarm paschalny, pracę rolniczą i opiekę Maryi nad duszami czyśćcowymi.
Hafciarki przenosiły te motywy na tkaniny, tworząc bogate i barwne kompozycje zdobiące stroje — koszule, fartuchy, kryzy, czepce czy kaftany — a także przedmioty codziennego użytku, takie jak serwety, obrusy, narzuty i bieliznę pościelową. Wśród prezentowanych eksponatów znajdują się także gliniane dzbanki zdobione ręcznym rytowaniem i malowaniem, wyroby fajansowe i porcelanowe z delikatnymi malowanymi i odciskanymi ornamentami, a także hafty, w których każdy kwiat i każda gałązka są świadectwem wrażliwości artystów ludowych na piękno natury.
Motyw roślinny w zdobnictwie ludowym łączy funkcję estetyczną z symboliczną i użytkową. To element, który od wieków spajał świat natury z duchowością, codziennością i obrzędowością, tworząc unikatowy język form i znaczeń — język, który można dziś odczytać, przyglądając się zgromadzonym na wystawie muzealiom
Na wystawie czasowej zaprezentowano eksponaty pochodzące ze zbiorów Muzeum Kultury Ludowej w Osieku nad Notecią oraz Muzeum Okręgowego im. Stanisława Staszica w Pile. Na wystawie prezentowane są obrazy malowane na szkle oraz rzeźby autorstwa Zygmunta Kędzierskiego, a także rzeźby Piotra Wolińskiego i jego ucznia - Ariela Czechowskiego.
Na ekspozycji ukazano również bieżniki i serwetki zdobione haftem pałuckim autorstwa Ireny Botur i Ireny Kaube. Na sali wystawowej prezentowane są również prace zdobione haftem krajeńskim, wykonane przez Martę Pierzyńską i Irenę Bielecką, a także stroje pałuckie i krajeńskie, które zostały uszyte i wyhaftowane przez Elżbietę Brzezińską.
