Haft krajeński - wystawa pokonkursowa
Przyjmuje się, że haft krajeński powstał, niezależnie od stroju ludowego, na przełomie XIX i XX w., lub – co bardziej prawdopodobne – na początku XX w. Początkowo funkcjonował tylko w okolicach Złotowa (Skic, Radawnica, Święta), a z czasem był spopularyzowany na terenie całej Krajny. Wysnuto teorię, że jego początek bierze się z haftu kaszubskiego, ze względu na powtarzające się w obu haftach motywy (lub ich przeobrażenia) i ich podobny sposób stylizacji. Z haftu kaszubskiego zaczerpnięto np. owoc granatu, liścia dębowego (przekształconego w kłosy zboża), makówkę, lilię, dzwonek, łodygi passiflory (tzw. wąsy).
Podstawą do badań nad haftem krajeńskim jest fragment tkaniny (brzeg halki), odnaleziony w 1968 r. na strychu starej chałupy w Skicu Kolonii (obecnie Kobylnik). Fragment ten, datowany na rok 1910, został odnaleziony podczas badań terenowych przez Jana Niedźwieckiego – późniejszego dyrektora Muzeum w Złotowie oraz Muzeum Okręgowego w Pile. To właśnie J. Niedźwiecki prowadził pierwsze badania nad haftem krajeńskim. Na początku lat 70. XX w., bazując na wzorze ze Skica Kolonii, wraz z hafciarkami: Martą Pierzyńską ze Złotowa i Celiną Bytkowską z Krajenki, zrekonstruowali zasady haftu krajeńskiego i stworzyli pierwsze wzorniki do jego powielania.
W 1979 r. Muzeum w Złotowie odwiedziły animatorki kultury z Więcborka szukając inspiracji przed jubileuszem 600-lecia lokacji swojego miasta. Przekopiowały wówczas wzór ze Skica Kolonii i rozpowszechniły go u siebie, co stało się początkiem dynamicznego rozwoju więcborskiej odmiany haftu krajeńskiego.
Duży wkład w badania nad haftem wniosła dr hab. Dorota Angutek, prof. em. Uniwersytetu Zielonogórskiego, w której zakresie zainteresowań znajduje się również strój krajeński. Dzięki jej publikacjom, współczesne hafciarki mają punkt odniesienia przy tworzeniu kompozycji swoich prac.
Haft krajeński cechuje się powściągliwą kolorystyką; błękitu, granatu i czerni, które dobierane były dowolnie do wybranych kompozycji; przede wszystkim na zasadzie kontrastu. Z czasem dodano kolor niebieski, a hafciarki ze Złotowszczyzny wprowadziły jeden kolor – biały, którym wyszywano na ciemnych materiałach. Motywy jakimi posługiwano się w hafcie krajeńskim można podzielić na 3 kategorie: sakralne (owoc granatu, lilie, dzwonek, niezapominajka, łodygi i czepy passiflory), funeralne czyli związane z pochówkiem (makówki) i agrarne (kłosy zboża); co odpowiada trzem sferom życia: niebu - ziemi - podziemiu.
Nowe światło badań nad haftem krajeńskim rzuca odnaleziona w 2022 r. fotografia wykonana ok. 1937 r. w Siedlcach. Na fotografii tej widnieje Filomena Marciniuk w bogato zdobionej haftem krajeńskim bluzce. Co ciekawe, sama Filomena, ani jej rodzina, nie miała żadnych powiązań z Krajną. Po analizie fotografii, na dekolcie jej bluzki, dopatrzono się układu elementów kompozycji znanej ze Skica Kolonii. Oznacza to, że już wówczas, w obu przypadkach prawdopodobnie korzystano z szablonu (wzornika). Tym samym, mimo że wydawało się, że wszystkie możliwości badań nad haftem krajeńskim zostały wyczerpane; pojawiają się nowe tropy, a wraz z nimi pytania i hipotezy.
Obecnie haft wpisuje się w ogólny trend zainteresowania kulturą i dziedzictwem regionu, dlatego dość popularne stały się warsztaty haftu czy powielanie wzorów z haftu w przestrzeni publicznej (np. na muralach) oraz na przedmiotach codziennego użytku (np. torby, filiżanki, biżuteria itp.).
